Türk Tezhip Sanatı

 

Her dînin doğuşu, kendi sanatını beraberinde getirmiştir. İslam dini de, ortaya çıkıp yayılmaya başlamasından itibaren, kendi sanatının doğup gelişmesine de ortam hazırlamıştır. Arabistan’da ortaya çıkıp çok geniş bir bölgeye yayılan İslam dini, hakim olduğu coğrafyaların sanatlarından da etkilenerek yepyeni bir sanat anlayışını ortaya çıkarmıştır. İslam sanatı, İslam dininin yayıldığı ülkelerde mimari alanının yanı sıra özellikle hat, tezhip, minyatür ve ciltçilik sanatlarında kendini göstermiştir.

 

Türk toplumunda geleneksel sanatların bir bölümü İslamiyet öncesi döneme dayanırken, İslamiyetin kabul edilmesiyle de sanat alanında yeni bir Türk - İslam sentezi ortaya çıkmıştır. Mimari ve musiki, bu sentezin etkisiyle gelişmiş ve zenginleşmiştir. Tezyini sanatlardan olan Tezhip; lügatta “altınlama” anlamına gelmekle birlikte yalnız altınla işlenen eserleri ifade etmeyip; boyalarla yapılan ince kitap tezyinatını da içine almaktadır.

 

Hüsnü hat sanatının etrafı ile el yazması kitapların (Kur’an nüshaları, murakkalar, kıt’alar, divanlar) öncelikle başlık sahifeleri olmak üzere diğer yerlerine çeşitli desen ve motiflerle yapılan süslemelerdir. Bu sanatın ustaları ise müzehhip , müzehhibe olarak adlandırılmaktadır.

 

Türk klasik sanatları arasında büyük öneme sahip olan Tezhip, Selçuklular tarafından geliştirilmiş, Osmanlı devleti döneminde de ilerleme kaydederek XVI. yüzyılda zirveye ulaşmıştır.

 

Bu dönemde yapılan eserlerde, çizgiler, renkler ve zarif kompozisyonlar çok detaylı olmakla beraber motiflerin birbiri ile uyumu eşsizdir. Dönemin en önemli sanatkarlarından Şahkulu ve Karamemi, tezhipte yeni bir dönemin kapılarını açmışlardır.